Τον πανηγυρικό της ημέρας εκφώνησε στις εκδηλώσεις του Δήμου Πύλου – Νέστορος στα Κρεμμύδια η ιστορικός – δασκάλα του Δημοτικού Σχολείου Χανδρινού Ευαγγελία Μπούρα:
“Μάχη των Κρεμμυδίων , 7 Απριλίου 1825″
“Βρισκόμαστε σήμερα στα Κρεμμύδια, τόπο διακεκριμένο πολλαπλώς. Θα ξεκινήσω με την τάση των κατοίκων τους να ξεχωρίζουν στα όπλα μα και στα γράμματα. Επάξια από το έτος 2000 κατατάσσονται στο βιβλίο Γκίνες ως το χωριό με το μεγαλύτερο ποσοστό πτυχιούχων επιστημόνων στο σύνολο των κατοίκων του. Το ίδιο επάξια, 198 χρόνια πριν, ήτοι την 7η Απριλίου 1825, οι κάτοικοι των Κρεμμυδίων και της ευρύτερης περιοχής θέτουν εαυτούς ως το ύστατο φράγμα της καταστροφικής για την Επανάσταση, επέλασης του Ιμπραήμ.
Η αναφορά στην μάχη καθίσταται επιτακτική ως ελάχιστος φόρος τιμής στην μνήμη των πεσόντων Μεσσηνίων αγωνιστών αλλά και των επιζώντων της επέλασης του Ιμπραήμ που βρήκαν αποθέματα μιας υπεράνθρωπης δύναμης να μην προσκυνήσουν και να συνεχίσουν τον νικηφόρο –εν τέλει- Αγώνα για την Ελευθερία.
Η απόβαση των Τουρκοαιγυπτίων του Ιμπραήμ βρίσκει τους Έλληνες σε διχασμό με αντιμαχόμενες τις παρατάξεις πολιτικών εναντίον στρατιωτικών, Μοραϊτών εναντίον νησιωτών και Ρουμελιωτών. Ενδεικτικά επισημαίνω ότι ο Θ. Κολοκοτρώνης, οι πρόκριτοι της Πελοποννήσου και ο Οδυσσέας Ανδρούτσος είναι φυλακισμένοι στην Ύδρα και στην Ακρόπολη αντίστοιχα. Σε αυτό το εμφυλιοπολεμικό κλίμα, η τότε κυβέρνηση του Γεωργίου Κουντουριώτη διορίζει αρχηγό του στρατού τον Υδραίο πλοίαρχο Κυριάκο Σκούρτη. Η επιλογή αυτή, έφερε μεγάλη αναστάτωση στο στράτευμα, καθώς παραμερίστηκαν ικανοί στρατιωτικοί όπως ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, ο Αναστάσιος Καρατάσος, ο Κίτσος Τζαβέλλας, ο Κίτσος Μπότσαρης δίνοντας την αρχηγία σε άνθρωπο άπειρο από πόλεμο ξηράς.
Ο Ιμπραήμ, από την πλευρά του, θα δράσει στρατηγικά αφού δεν εννοεί να προχωρήσει προς το εσωτερικό της Πελοποννήσου αν δεν ξεκαθαρίσει με τις εστίες του Παλαιοκάστρου, του Νεοκάστρου και της Σφακτηρίας. Εξάλλου τον τελευταίο καιρό παρακολουθούσε άγρυπνος την συγκέντρωση των ελληνικών δυνάμεων ενώ είχε σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες και Έλληνα κατάσκοπό του στο στρατόπεδο του Νεοκάστρου. Την αυγή της 7ης Απριλίου 1825 θέλοντας να απαλλαγεί από την απειλή των Ελλήνων και να διαρρήξει τον κλοιό τους, εκστρατεύει εναντίον 3.250 Ελλήνων στα Κρεμμύδια με ίσες περίπου δυνάμεις, δηλαδή 3.000 στρατιώτες, 400 ιππείς και 4 κανόνια.
Οι Έλληνες έχουν παραταχτεί σε σχήμα ημικυκλίου. Στα αριστερά υπό τους Καρατάσο, Μπότσαρη, Χατζηχρήστο. Στα δεξιά υπό τους Καραϊσκάκη και Τζαβέλλα ενώ στο κέντρο σε μια μικρή κοιλάδα, ο Σκούρτης. Στις αιτιάσεις των πολεμιστών του για να ταμπουρωθούν ο Σκούρτης απαντά: «Δεν τα χρειάζεστε! Ταμπούρια είναι τα σπαθιά σας!».
Όπως ήταν φυσικό, ο ικανότατος Ιμπραήμ, δεν άφησε την ιδανική ευκαιρία ανεκμετάλλευτη κι επέλεξε να χτυπήσει το ευάλωτο σημείο της παράταξης. Κι αυτό δεν ήταν άλλο από το κεντρικό που κατείχε ο Σκούρτης. Ο Μπότσαρης, που προσπάθησε να τον βοηθήσει, κινδύνευσε να πιαστεί αιχμάλωτος. Τελικά, οι Έλληνες, κυκλωμένοι από παντού, διέσπασαν πολεμώντας των κλοιό των Τουρκοαιγυπτίων αφήνοντας πίσω τους περί τους 600 νεκρούς.
Την επαύριο της μάχης των Κρεμμυδίων οι συνέπειες είναι καταστροφικές. Οι επαναστάτες διασκορπίζονται στα γύρω χωριά ενώ η διαμάχη μεταξύ Ρουμελιωτών και Πελοποννησίων εντείνεται: έχουμε μέχρι και δολοφονίες Ρουμελιωτών. Οι οπλαρχηγοί της Ρούμελης επιτέθηκαν με σκληρές και υβριστικές εκφράσεις στον Σκούρτη, ιδιαίτερα θα λέγαμε ο Καραϊσκάκης, και εν συνεχεία αποσύρθηκαν σε πολεμικές επιχειρήσεις στην Στερεά Ελλάδα. Η νίκη του Ιμπραήμ του έδωσε την ισχύ να εισδύσει ανενόχλητος στην Μεσσηνία κι από εδώ στην Πελοπόννησο. Από άποψη τακτικής η μάχη έδειξε στους Έλληνες την ανωτερότητα του θεσμού του τακτικού στρατού και της σωστής επιλογής θέσης.
Η μάχη της 7ης Απριλίου 1825 μας κληροδοτεί πέραν των στρατηγικών της συνεπειών -που προαναφέρθηκαν- εξαιρετικά χρήσιμα διδάγματα.
Πρώτον, μας υπογραμμίζει την αξίας της σωστής ηγεσίας και πόσο ωφέλιμο είναι να γνωρίζει ο καθένας την ειδικότητα και τις δυνάμεις του, όχι μόνο στην μάχη αλλά και στον αγώνα της καθημερινότητας. Αξίζει να αναφέρω εδώ την απάντηση του Καραϊσκάκη όταν τον ρώτησαν για τα προτερήματα του ηγέτη: «Να σας πω, παιδιά μου. Πρέπει να έχει φρόνημα πετεινού (για να εξουσιάζει), καλοσύνη σκύλου (για να τον αγαπούν), παλικαριά και θωριά λιονταριού (για να τονε φοβούνται και να τονε σέβονται), ύπνο και περπατησιά λαγού (για να ‘ναι ξάγρυπνος και γρήγορος) και πονηριά γυναίκας (για να ξεγελάει τους εχθρούς).
Η επόμενη διδαχή της μάχης των Κρεμμυδίων συμπυκνώνεται στο ρητό «ἡ ἰσχύς, ἐν, τῇ ἑνώσει» που τόσο λιτά μας έχουν υπογραμμίσει οι αρχαίοι Έλληνες. Δεν νοείται πρόοδος στους Έλληνες όταν πρυτανεύει η φιλοπρωτία αντί της φιλοπατρίας και ο διχασμός αντί της ομόνοιας.
Ως τρίτη και εξίσου σημαντική ενθύμηση ας κρατήσουμε από την θυσία των αγωνιστών μας ότι η αντίσταση μέχρι τέλους είναι εκείνη που διαχωρίζει τους στρατιώτες από τους πραγματικούς μαχητές. Καμία θυσία δεν είναι άκαρπη.
Ας μην λησμονούμε ότι η Ιστορία δεν στέκεται πάντοτε στην έκβαση μιας μάχης αλλά στο ιδανικό που την εμπνέει: την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ και την ΤΙΜΗ που πολλάκις οι ΄Ελληνες επέλεξαν κι από την ΖΩΗ τους ακόμα. Έγραφε την δεκαετία του ’60 ο Φώτης Κόντογλου και παραφράζω: «Στον λαό μας καίει άσβεστο το βλογημένο καντηλάκι της αγάπης και της θυσίας και σαν παρουσιαστεί αφορμή, μονομιάς ανάβει μια πανηγυρική φωτοχυσία».
Κλείνοντας, η μάχη των Κρεμμυδίων μπορεί να μην έστεψε τους αγωνιστές με τις δάφνες του νικητή τους τίμησε όμως με τα στέφανα του μάρτυρα για την πατρίδα και την ελευθερία μας. Είθε να παραμένει στην μνήμη μας ως παράδειγμα ευκλεούς θυσίας και ενθύμηση ότι η δύναμη των Ελλήνων είναι πολλαπλάσια στην ομόνοια.
Σας ευχαριστώ”.
Πηγές:
1 Ιστορία Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΒ΄, Εκδοτική Αθηνών, σ. 379 κ.ε.
2 Σακελλαρίου, Μιχ., Η απόβαση του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο, καταλύτης για την αποδιοργάνωση της Ελληνικής Επανάστασης 24 Φεβρουαρίου- 23 Μαΐου 1825, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σ. 291
3 Δ. Κόκκινου, Η Ελληνική Επανάστασις, τ.Δ΄, Εκδ. Μέλισσα, σ. 594 κ.ε.
4 Απ. Βακαλόπουλος, Ο χαρακτήρας των Ελλήνων, ανιχνεύοντας την εθνική μας ταυτότητα και την ιστορική μόρφωση των νεοελλήνων, εκδ. Σταμούλη, σ. 275
5 Κ. Παπαρρηγόπουλου, Γεώργιος Καραισκάκης κατά τους προτέρους βιογράφους, τα επίσημα έγγραφα και άλλας αξιοπίστους ειδήσεις, τυπ. Ν. Πάσσαρη εν Αθήναις, 1867, (ανατύπωση), σ. 218
6 Φ. Κόντογλου, Μυστικά Άνθη, εκδ. Παπαδημητρίου, σ. 89
